Wat als gebiedsontwikkeling begint bij de waarden van een plek, en daarmee kan bijdragen aan een toekomstbestendige samenleving?
Met die vraag gingen meer dan 60 ccclubleden op 20 oktober aan de slag tijdens een ccclubochtend in de Dutch Design Week. We kwamen samen in het monument van de Schellensfabriek, een plek die getransformeerd wordt en waar het verleden voelbaar is. Architect en ontwerper Steven Bekkers nam ons mee in de geschiedenis van de Schellensfabriek en haar verleden als trijpfabriek. De cultuurhistorische waarde worden doorvertaald in de plannen voor morgen.
Met een lezing, een praktijkcasus over de waardengedreven ontwikkeling van de Schellensfabriek en een panelgesprek brachten we verschillende perspectieven samen. We onderzochten hoe waarden richting geven aan de keuzes die we maken in gebiedsontwikkeling. Tijdens een interactieve workshop verkenden de deelnemers vervolgens welke rol hun eigen waarden spelen in de besluitvorming.
Groeit het welzijn mee met de stad?
Eindhoven groeit, maar groeit het welzijn van inwoners mee? Thom Aussems (auteur ‘Eindhoven, stad van twee gezichten’) nam ons mee in de veranderingen van de stad vanuit zijn ervaring in volkshuisvesting en stadsvernieuwing, onder meer als voormalig directeur-bestuurder van woningcorporatie Trudo. Hij schetste de spanning tussen economische groei en wat die groei daadwerkelijk oplevert voor de mensen die er wonen.
Zijn pleidooi: zoek de verbetering juist in het kleinschalige. In buurten en gemeenschappen, samen met de mensen om wie het gaat. Dat vraagt om een bredere blik dan alleen het woonvraagstuk. Ook onderwijs, talentontwikkeling en ontmoeting verdienen aandacht. En de urgentie om aan de slag te gaan is groot.
Thom benoemde vier richtingen om die beweging in gang te zetten:
Vind de 'lost Einsteins'. Herken talent dat nu onopgemerkt blijft en bied mensen de begeleiding om het te ontwikkelen.
Geef buurten een Eindhovense buurtstempel. Maak ruimte plekken voor ontmoeting, verbinding en intitatief. Waar de kerk vroeger een plek bood voor ontmoeting en activiteiten, is die functie niet vanzelfsprekend meer aanwezig. Juist in kwetsbare buurten zijn plekken nodig waar mensen samenkomen, zich verenigen en naar elkaar omkijken.
Verken winstvrij wonen. Durf andere afslagen te nemen, bestaande manieren van werken ter discussie te stellen en risico's aan te gaan.
Denk in BMW: meer bomen, meer mensen, meer woningen . Verbind de woningbouwopgave aan verdichting, vergroening en ruimte voor ontmoeting en samenleven.
Wanneer waarden tot leven komen: Schellens&Co
Het projectteam nam ons mee in Schellens&Co: de transformatie van de voormalige Schellensfabriek naar een plek voor wonen, werken en ontmoeten. Monique Janssen, gebiedsregisseur bij Woonbedrijf, verwoordde de ambitie voor deze bijzondere gebiedsontwikkeling:
“We willen een goede plek maken, voor de mensen én de stad.”
Maar hoe geef je die ambitie vorm? Aya Bergkamp, ontwerpend onderzoeker bij cocosmos, introduceerde de kernwaarden van het gebied, gebaseerd op cultuurhistorisch onderzoek: ‘verweven met elkaar’, ‘geborgen gevoel’, ‘van oorsprong kansrijk’ en ‘gelaagd leven’. Architect Jurjen van der Horst (Studioninedots) liet vervolgens zien hoe hij elk van deze waarden ruimtelijk vertaalt in het ontwerp. Zo krijgt de identiteit van de plek niet alleen een plek in het verhaal, maar ook in de plannen voor de toekomst.
Van plannen naar een levendig gesprek
Tijdens het panelgesprek alle sprekers zochten we de verdieping op. Met scherpe vragen onderzochten we wat er nodig is om de ambities voor Schellens&Co waar te maken. Zo vroeg een deelnemer:
“Verwachten we dat het beschikbaar stellen van ruimte ontmoeting stimuleert, is daar niet ook iets anders voor nodig?” Gebiedsreggisseur Monique Janssen herkende vanuit Woonbedrijf daarin een gezamenlijke uitdaging. Het team wil niet vooraf vastleggen hoe elke ruimte wordt gebruikt. Er moet juist ruimte blijven voor initiatief van bewoners. Ontwerpend onderzoeker Aya (cocosmos) benadrukte vanuit het participatieproces dat toekomstige bewoners daarin een belangrijke rol krijgen: samen ontdekken welke invulling de ruimtes kunnen krijgen en wat er nodig is om ontmoeting te laten ontstaan.
“Kun je de fabriek niet terug laten komen op het dak?” Het idee uit de zaal nodigde uit om verder te onderzoeken wat deze plek typisch Eindhovens maakt en hoe je dat zichtbaar kunt maken, ook van veraf. Architect Jurjen van der Horst (Studioninedots) benadrukte dat het nog een schetsontwerp is. Juist door die vragen en suggesties ging Schellens&Co leven: de plannen werden iets om samen over door te denken. Er is dus ruimte om ideeën mee te nemen en verder te onderzoeken.
Zoek de frictie op: Toren van Overmorgen
Met de Toren van Overmorgen, geïntroduceerd door Jos van den Broek, directeur BrabantKennis, ervaarden de deelnemers vervolgens zelf hoe je een waardengedreven gesprek kunt voeren. Ze gingen aan de slag met de stelling:
De overheid besluit dat bij grote gebiedsontwikkelingen een extra groot deel van de grondopbrengst wordt gereserveerd voor kwalitatief hoogwaardige publieke voorzieningen, ook als daardoor minder woningen kunnen worden gebouwd.
Welke waarden wegen mee bij zo’n keuze en waar zit de frictie en jouw eigen blinde vlekken? De stelling vormde het vertrekpunt om niet alleen standpunten uit te wisselen, maar ook de onderliggende waarden te onderzoeken.
Verschillende perspectieven in beeld: Stakeholderster
Om de waardenoefening mee te nemen naar je dagelijks werk introduceerde Philémonne Jaasma, oprichter cocosmos, tot slot de Stakeholderster: een instrument om verschillende betrokkenen en hun perspectieven in beeld te brengen. Standpunten kunnen botsen, maar onder de oppervlakte liggen vaak gedeelde waarden. De Stakeholderster helpt je een gemeenschappelijke basis te ontdekken waarop je samen verder kunt.
Lees meer over de Stakeholderster in het artikel ‘Botsende standpunten, gedeelde waarden’.
We sloten de ochtend af met een heerlijke lunch van Bar Pietro. Aan tafel praatten we verder over de inzichten, vragen en ideeën die de ochtend had losgemaakt.
We danken alle sprekers en ccclubleden voor het delen, meedenken en doorvragen!
Interesse om de volgende keer aan te schuiven? Bekijk de agenda.